Манкала — ұя мен тас ойындарының үлкен отбасы, ал мангала ойыны — оның түрік нұсқасы: әр ойыншыда алты ұя мен өз қазаны бар, барлығы 48 тас. Төменде 9qum-да ойналатын мангала ережесі берілген: қалай жүресіз, қашан тағы жүресіз, тасты қалай ұтып аласыз және ойын қалай аяқталады. Ережені бес минутта оқып шығуға, ал компьютермен алғашқы ойында бекітіп алуға болады.
▶ Мангала ойнау 🎓 Жаттықтырушымен ойнау
Мангала ойынын екі адам ойнайды. Әр ойыншыда алты ұядан тұратын қатар және өз қазаны (қоймасы) бар — ұтып алынған тастар жиналатын үлкен ұя. Ойын басында 12 ұяның әрқайсысында 4 тастан, барлығы 48 тас болады; қазандар бос тұрады.
Сіздің қатарыңыз — төменгі, ұялар солдан оңға қарай 1-ден 6-ға дейін нөмірленеді. Қазаныңыз оң жақта, 6-ұяның дәл артында тұр. Қарсыластың қатары жоғарыда, оның 1-ұясы жоғарғы оң жақ бұрышта, сіздің 6-ұяңыздың қарсысында орналасқан. Бір-біріне қарама-қарсы тұрған ұялар: сіздің 1-ұяңыз бен оның 6-ұясы, 2 мен 5 және солай 6 мен 1-ге дейін.
Мақсат — тастың жартысынан көбін, яғни 25 не одан көп тасты өз қазаныңызға жинау. 25 тас жинаған ойыншы бірден жеңеді.
Мысал. 5-ұяда 5 тас бар. Біріншісі 5-ұяда қалады, келесілері 6-ұяға, қазаныңызға және қарсыластың 1 және 2-ұяларына түседі. Қазанға түскен тас ойын соңына дейін сіздікі.
Соңғы тас дәл өз қазаныңызға түссе, тағы бір рет жүресіз.
Ұяның өзін қоса санаңыз: 6-ұядан қазанға 2 тас (немесе біреу) жетеді, 5-ұядан — 3, 4-ұядан — 4, солай 1-ұяға дейін — 7 тас. Ойынның ең басында мұндай жүрісті 4-ұя береді: онда дәл 4 тас бар. Қосымша жүрістерді бірінен соң бірін тізбектей жасауға болады.
Соңғы тас қарсыластың ұясына түсіп, ондағы тас саны жұп болса — 2, 4, 6 және т.б., — сол ұядағы барлық тас сіздің қазаныңызға көшеді. Тек соңғы тас түскен ұя ғана есептеледі. Сан тақ болса, ештеңе алынбайды, ал өз ұяларыңызда жұп ереже қолданылмайды.
Соңғы тас өзіңіздің бос ұяңызға түссе, ал оның қарсысындағы қарсылас ұясында тас болса, оларды өз тасыңызбен бірге аласыз. Мысалы, бос 3-ұяңыздың қарсысында қарсыластың 5 тасы тұр — қазаныңызға +6. Қарсы ұя бос болса, алатын ештеңе жоқ: тасыңыз ұяда қала береді.
Бұдан маңызды қорытынды шығады: ойын соңында өз қатарыңызды бірінші босатқан тиімді, ал қарсыластың соңғы тастарын алу қауіпті — оның қатары босайды да, сіздің жағыңыздағы тастың бәрін ол алады.
Екі ойын да манкала отбасына жатады: тасты ұяларға себесіз де, ерекше ережемен ұтып аласыз. 2020 жылы тоғызқұмалақ, тоғыз коргоол және мангала (гөчүрме) Қазақстан, Қырғызстан және Түркияның бірлескен номинациясымен ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді. Бірақ ережелері әртүрлі:
| Ереже | Мангала | Тоғызқұмалақ |
|---|---|---|
| Ұя саны | әр ойыншыда 6 ұя | әр ойыншыда 9 отау |
| Тас саны | 48 тас, әр ұяда 4-тен | 162 құмалақ, әр отауда 9-дан |
| Жүріс | бірінші тас ұяға қайта түседі | бір құмалақ отауда қалады |
| Қазан | себу кезінде өз қазаныңызға тас саласыз, соңғысы түссе — тағы жүресіз | себу кезінде қазанға құмалақ салынбайды |
| Ұтып алу | қарсыласта жұп сан; өз бос ұяңыз | қарсыласта жұп сан; тұздық |
| Жеңіс | 25 тас | 82 құмалақ |
| Тең ойын | 24:24 | 81:81 |
Тоғызқұмалақ ережесімен толық танысу үшін тоғызқұмалақ ережесі бетін оқыңыз.
«Оқу» бөлімінде мангала бойынша 14 қадамнан тұратын курс бар: ережелер, алғашқы тәсілдер (ірі олжаны таңдау, алдымен қосымша жүріс, тізбек, қорғаныс) және қалай жеңу керек. Әр қадам — тақтадағы позиция, онда дұрыс жүрісті өзіңіз табасыз. Одан кейін мангала бойынша 37 есеп күтіп тұр.
«Жаттықтырушымен ойнау» режимінде жаттықтырушы әр жүрісіңізді бағалайды: ең жақсы жүріс, керемет, жақсы, дәлсіздік, қате немесе өрескел қате. Өрескел қате жасалса, ойын тоқтайды, жаттықтырушы қауіпті көрсетіп, жүрісті қайтаруды ұсынады. Бір ойында 3 кеңес бар, ал «Сұрау» батырмасымен жаттықтырушыға тәулігіне 3 сұрақты тегін қоюға болады (көбірек — жазылыммен).
Компьютердің 4 деңгейі бар: Жаңадан бастаушы, Әуесқой, Күшті және Шебер; бұл ойындар тарихта сақталады. Адамдармен онлайн үстелдерде Glicko-2 рейтингімен және турнирлерде ойнайсыз. Кез келген позицияны «Ойын талдауы» бөлімінде ашуға болады: екі жақ үшін де жүріс жасап, өз позицияңызды қойып, ЖИ кеңесін аласыз.
▶ Компьютермен ойнау 📚 Оқу 🧩 Есептер
48 тас: 12 ұяның әрқайсысында 4-тен. Жеңу үшін 25 не одан көп тас жинау керек.
Жоқ. Тас тек өз қазаныңызға салынады, қарсыластың қазаны себу кезінде аттап өтіледі.
Ұя өзіңіздікі болып, қарсысындағы қарсылас ұясында тас болса, оларды өз тасыңызбен бірге аласыз. Қарсы ұя бос болса немесе бос ұя қарсыластың жағында болса, ештеңе алынбайды.
Біреудің қатары толық босағанда ойын бітеді. Тасы таусылған ойыншы қарсыластың жағында қалған барлық тасты алады, содан кейін қазандар салыстырылады.
Иә: ойын соңында екі қазанда да 24 тастан болса, ойын тең аяқталады.
Бірінші болып ақтар жүреді. 9qum-да компьютермен ойнағанда жағыңызды өзіңіз таңдай аласыз немесе таңдауды кездейсоқтыққа қалдыра аласыз.